Wdrożenie KSeF ujawniło, że wiele firm budowlanych przez lata stosowało kody GTU intuicyjnie lub wcale, licząc na to, że w natłoku faktur jednorazowy błąd pozostanie niezauważony. W środowisku papierowym ryzyko było ograniczone. W świecie e-faktur każda pozycja wystawiana przez podatnika jest weryfikowalna, a nowa struktura JPK_V7 dostosowana do KSeF łączy dane ewidencyjne z fakturami ustrukturyzowanymi w sposób, który znacząco utrudnia naprawienie błędu bez śladu. Warto zatem poświęcić chwilę na to, czym kody GTU właściwie są, jakie obowiązują branżę budowlaną i jak skonfigurować system ERP, żeby mapowanie odbywało się automatycznie.
Kody GTU (Grupy Towarów i Usług) to trzynaście oznaczeń od GTU_01 do GTU_13, które podatnicy VAT czynni muszą stosować w ewidencji JPK_V7 dla wybranych kategorii dostaw towarów i usług. Wprowadzono je 1 października 2020 roku na mocy rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji VAT. Ich katalog nie zmienił się w 2026 roku – wciąż obowiązuje ta sama lista trzynastu kategorii.
Warto od razu rozwiać częste nieporozumienie: kody GTU są elementem ewidencji JPK_V7, a nie treści faktury ustrukturyzowanej. Faktura przesyłana do KSeF nie zawiera odrębnego pola „kod GTU" – jest to oznaczenie stosowane na poziomie pliku ewidencyjnego. W strukturze FA(3) w elemencie FaWiersz dostępne jest natomiast pole KodTowaruUslugi, gdzie można wpisać kod PKWiU lub CN danej pozycji. Dobrze skonfigurowany system ERP może to pole wykorzystać do automatyzacji mapowania GTU w JPK – jednak nie dzieje się to samo z siebie. Wymaga to poprawnej konfiguracji słownika towarowego, w którym każda pozycja ma przypisany zarówno kod PKWiU lub CN, jak i odpowiadający mu kod GTU lub jego brak. Powiązanie ewidencji JPK z fakturami w KSeF w praktyce wdrożeń zakłada się jako element spójności raportowej – jednak szczegółowy zakres tego powiązania i jego techniczne wykonanie zależy od konkretnego oprogramowania i konfiguracji systemu.
Błąd w oznaczeniu GTU – lub jego brak, gdy powinien być – to błąd w ewidencji VAT. Organ podatkowy, stwierdzając taki błąd, wzywa podatnika do korekty JPK w ciągu 14 dni. Za nieusuniętą nieprawidłowość naczelnik urzędu skarbowego może nałożyć karę administracyjną w wysokości 500 zł za każdy błędny zapis. W skrajnych przypadkach, przy uporczywym naruszaniu obowiązku, grozi odpowiedzialność karnoskarbowa.
GTU_10 to najważniejszy kod dla branży deweloperskiej. Obejmuje dostawę budynków, budowli lub ich części, a także gruntów, w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz leasing finansowy nieruchomości.
Tutaj tkwi pułapka, na którą wpadają firmy budowlane. Kod GTU_10 dotyczy wyłącznie dostawy towarów – przeniesienia własności nieruchomości. Nie obejmuje usług budowlanych. Firma budowlana, która wystawia fakturę za wykonanie robót murarskich, tynkarskich czy instalacyjnych na rzecz dewelopera, nie stosuje GTU_10 – świadczy usługę budowlaną, nie dokonuje dostawy budynku. Ta sama firma, gdyby wybudowała budynek na własny rachunek i sprzedała go gotowy nabywcy, powinna już zastosować GTU_10 – bo dochodzi wówczas do dostawy towaru w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT.
Deweloper sprzedający lokal mieszkalny nabywcy indywidualnemu staje jednak przed kolejnym niuansem: lokal wydzielony nie jest budynkiem w rozumieniu prawa budowlanego. Definicja budynku wymaga, by obiekt był trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, posiadał fundament i dach. Wydzielony lokal mieszkalny – odrębny od budynku – formalnie tej definicji nie spełnia. Praktyka organów podatkowych była w tym zakresie niejednolita, jednak w dominującym podejściu rynkowym GTU_10 stosuje się również do sprzedaży lokali jako części budynku. Deweloperzy, którzy chcą mieć pewność co do konkretnej transakcji, powinni weryfikować każdy przypadek – a wątpliwości rozstrzygać przez wniosek o interpretację indywidualną lub konsultację z doradcą podatkowym.
Na placach budowy niemal zawsze powstają odpady metalowe – stalowe elementy rusztowań przeterminowane technicznie, zbrojenie niezdatne do użytku, kable miedziane, złom żeliwnych rur. Sprzedaż takich odpadów w drodze wywozu przez firmę skupującą złom powinna być oznaczona kodem GTU_05.
Kod ten obejmuje dostawę odpadów i surowców wtórnych wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT – m.in. PKWiU 38.11.49.0 (wraki przeznaczone do złomowania) i szereg pozycji dotyczących odpadów metali nieżelaznych. Ważne zastrzeżenie: GTU_05 dotyczy dostawy towarów, nie usług. Jeżeli firma płaci za odbiór i wywóz odpadów wyspecjalizowanemu podmiotowi, a w ramach tej usługi dokonywana jest jednocześnie dostawa odpadów przez firmę budowlaną, każdą z tych transakcji należy oceniać odrębnie. Jeśli firma budowlana sprzedaje odpady złomowe i jest wystawcą faktury – GTU_05 po jej stronie jako sprzedawcy. Jeśli firma jedynie płaci za wywóz – po jej stronie nie ma dostawy towarów z GTU_05.
Warto przy tym pamiętać, że transakcje objęte GTU_05 z uwagi na samą obecność w załączniku nr 15 podlegają mechanizmowi podzielonej płatności, jeśli wartość faktury przekracza 15 000 zł brutto. Przy sprzedaży złomu z budowy warto więc pilnować dwóch oznaczeń jednocześnie: GTU_05 w ewidencji JPK i procedury MPP na fakturze.
Wynajem żurawi, rusztowań, koparek czy agregatów prądotwórczych to codzienność dla wielu firm wykonawczych i wyspecjalizowanych wypożyczalni. Wynajem sprzętu budowlanego nie jest jednak objęty żadnym kodem GTU. Trzynaście kategorii GTU obejmuje m.in. metale szlachetne, leki, pojazdy (GTU_07 – samochody o kodach CN 8701-8708), elektronikę, budynki i grunty, a także specyficzne usługi – przenoszenie uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, doradztwo, transport. Najem maszyn i urządzeń budowlanych do żadnej z tych kategorii nie należy.
Jedynym wyjątkiem mogłaby być sytuacja, gdyby podmiot wynajmujący sprzęt dostarczał jednocześnie materiały budowlane objęte GTU – wówczas ta część faktury powinna być odpowiednio oznaczona. Sama usługa najmu sprzętu, bez towarzyszącej dostawy towarów z katalogu GTU, ewidencjonowana jest bez żadnego kodu GTU.
Osobna kwestia to wynajem żurawi z operatorem. Gdy wynajem sprzętu jest nierozerwalnie połączony z usługą operatora – co jest standardem w przypadku żurawi wieżowych – całość świadczenia może być kwalifikowana jako kompleksowa usługa dźwigowa, a nie dostawa towaru. Taka usługa również nie nosi żadnego kodu GTU.
Deweloper sprzedaje lokal usługowy o powierzchni 120 m² w budynku wielorodzinnym nabywcy prowadzącemu działalność gospodarczą. Wystawia fakturę na 2 400 000 zł brutto. W ewidencji JPK_V7 tę pozycję powinna oznaczać GTU_10 – dochodzi bowiem do dostawy nieruchomości jako części budynku. Nabywca może odliczyć VAT naliczony na zasadach ogólnych. Warto przy tym wyraźnie zaznaczyć: sprzedaż nieruchomości sama w sobie nie jest objęta obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności, ponieważ dostawy budynków, budowli i gruntów nie figurują w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, który wyznacza zakres transakcji objętych MPP. Mylenie GTU_10 z obowiązkiem split payment to jeden z najczęstszych błędów, jaki pojawia się w firmach deweloperskich po wdrożeniu KSeF.
W fakturze ustrukturyzowanej FA(3) w polu KodTowaruUslugi dla tej pozycji deweloper powinien wpisać kod PKWiU właściwy dla dostawy lokalu. Ta informacja, po poprawnej konfiguracji systemu ERP, może być następnie podstawą do automatycznego przypisania oznaczenia GTU_10 w generowanej ewidencji JPK – jednak zawsze warto zweryfikować, czy mapowanie działa prawidłowo przed wysłaniem pierwszego pliku ewidencyjnego.
Prawidłowe mapowanie GTU polega na przypisaniu każdemu towarowi lub usłudze w słowniku ERP właściwego kodu GTU lub wyraźnym oznaczeniu braku kodu, jeśli dany towar nie należy do żadnej z trzynastu kategorii. W systemach klasy Symfonia, Comarch ERP Optima, SAP czy Microsoft Dynamics konfiguracja ta odbywa się na poziomie kartoteki towarowej – w dedykowanej zakładce KSeF lub JPK. Po prawidłowym przypisaniu kod jest automatycznie przenoszony na każdą fakturę wystawianą z tym towarem i stamtąd do generowanego pliku JPK_V7.
Typowym błędem, który ujawnia się przy audytach wdrożenia KSeF, jest brak aktualizacji słownika towarowego po wprowadzeniu nowych produktów lub usług do oferty. Firma dodaje nową pozycję do cennika, ale zapomina przypisać jej kod GTU lub jego brak. Pierwsze faktury z tą pozycją wychodzą z systemu bez oznaczenia, ewidencja JPK jest niekompletna, a korekta wymaga ingerencji w plik ewidencyjny oraz ewentualnych wyjaśnień wobec organu podatkowego. Korekta nie wymaga wystawiania faktury korygującej do klienta – zmiana dotyczy wyłącznie pliku JPK_V7 – ale sama procedura jest czasochłonna i generuje ryzyko wezwania do złożenia wyjaśnień.
Procedura powinna wyglądać inaczej: każde nowe świadczenie wprowadzane do systemu musi przejść przez weryfikację pod kątem GTU przed wystawieniem pierwszej faktury. Przy złożonych fakturach budowlanych, gdzie na jednym dokumencie może znaleźć się kilka pozycji różnego charakteru – roboty budowlane bez GTU, dostawa materiałów bez GTU, sprzedaż złomu z GTU_05 – ewidencja JPK musi odzwierciedlać każdy kod osobno na poziomie danej faktury.
Jak poprawnie skonfigurować słowniki GTU w systemie obsługującym KSeF i uniknąć błędów przy pierwszym pliku ewidencyjnym? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz na szkoleniach KSeF dla branży budowlanej. Techniczne aspekty mapowania GTU przez interfejs API – w tym walidację kodów na etapie wystawiania e-faktury – przedstawia opis programu KSeF Develogic. Jeśli chcesz sprawdzić, jak system poradziłby sobie ze specyfiką Twojej działalności, umów bezpłatne demo.
